07-09-2026

Het KITLV start een onderzoek naar het koloniale slavernijverleden van de Belastingdienst en de Douane. Het onderzoek wordt uitgevoerd in opdracht van het Belasting & Douane Museum in Rotterdam. De resultaten worden in 2028 verwacht en verschijnen in een publicatie en tentoonstelling in het museum. 

Met het onderzoek wil het Belasting & Douane Museum een tot nu toe onderbelicht deel van de geschiedenis van de Nederlandse Belastingdienst & en Douane zichtbaar maken. Centraal staat de rol die belastingheffing en douane in de Nederlandse koloniale gebieden hebben gespeeld en de manier waarop deze diensten onderdeel waren van het koloniale bestuur en de economische exploitatie.

Belastingheffing als onderdeel van koloniaal bestuur

De Nederlandse koloniale expansie ging gepaard met de invoering en inning van belastingen in de gebieden die Nederland onderwierp. Na de verovering van overzeese gebieden werden belastingstelsels ingevoerd om inkomsten voor de staatskas te genereren. Tegelijkertijd werd een bestuurlijk apparaat opgebouwd, waarbij al vroeg belastingambtenaren aangesteld in de Indonesië, Suriname en de Caraiben. 

Recent historisch onderzoek heeft aangetoond dat de Nederlandse overheid als koloniale bestuurder grote invloed heeft gehad op de verhoudingen tussen Nederland, Indonesië, Suriname en het Caribisch gebied. Een belangrijke publicatie in dit verband is Staat en Slavernij (Athenaeum, 2023). Mede naar aanleiding van dit onderzoek bood de Nederlandse regering excuses aan voor het handelen van de Nederlandse staat in het slavernijverleden.

Door het onderbelichte verleden van de Belastingdienst en de Douane te onderzoeken, ontstaat meer inzicht in de manier waarop Nederland via zijn overzeese gebieden welvaart en vermogen heeft opgebouwd. Deze kennis draagt bij aan een beter begrip van de historische verhoudingen en biedt een basis om de onderlinge relaties tussen de betrokken landen en hun inwoners op een goed geïnformeerde en constructieve manier vorm te geven.

Onderzoeksteam

Het onderzoek staat onder leiding van prof. dr. Esther Captain, projectleider namens het KITLV, met medewerking van drs. Anne Marieke van Schaik, conservator van het Belasting & Douane Museum. Richard Beck MA, dr. Philip Post en Lana Renfrum MA zijn als onderzoekers bij het project betrokken. De onderzoeksresultaten worden in 2028 verwacht.